İsteğe bağlı. Bir başlangıç noktası seç; aşağıdaki karşılaştırma en ilgili kartları önce gösterir. İstediğin zaman değiştirebilirsin.
🔒 Seçimin yalnızca bu ekranda kalır; kaydedilmez, gönderilmez, hatırlanmaz.
İmam Mehdi kimdir?
“Mehdi”, “doğru yola iletilmiş olan” demektir. Müslümanlar bu figürü farklı biçimlerde anlar; bu yüzden aşağıdaki her ifade kimin görüşü olduğunu belirtir.
On İki İmam Şiiliği öğretisinde
İnanç
1İmam Mehdi, Hz. Muhammed’in ailesinden gelen on ikinci imam Muhammed b. Hasan el-Askerî’dir.
2Rivayetler doğumunu Samarra’da yaklaşık 255 H / 869 M yılına yerleştirir; kaynaklar farklı tarihler verir.
3260–329 H (874–941 M) arasındaki “küçük gaybet” döneminde müminlerin ona birbirini izleyen dört vekil aracılığıyla ulaştığı anlatılır.
4O zamandan beri “büyük gaybet”in sürdüğüne ve adaleti kurmak için dönüşünün beklendiğine inanılır. Bir tarih belirlenmez.
5Birçok Şii âlim “intizar”ı (beklemeyi) etkin bir tutum olarak anlatır: adaletle yaşamak ve kendini hazırlamak.
Bunlar inanç ve araştırma özetleridir, gelecekteki olaylar hakkında iddia değildir. Her topluluğun içinde de çeşitlilik vardır.
Yakından bak: seni şaşırtabilecekler
Küçük, doğrulanabilir ayrıntılar — her biri kategorisi ve kaynağıyla.
Tarihsel araştırma
Kelime Kur’an’da geçmez
“Mehdi” kelimesi Kur’an’da geçmez. Kur’an’daki hidayet ve adalet temaları, hadislerdeki Mehdi rivayetlerinden ve sonraki inanç yorumlarından ayrılmalıdır; Kur’an bu kişinin adını açıkça vermez. Encyclopaedia Iranica bu gelişmeleri modern bilimsel araştırma olarak ele alır.
Sünen-i Ebû Dâvûd, Kitâbü’l-Mehdî, 4282–4284 numaralı rivayetlerde Peygamber ailesinden bir kişiyi ve zulümden sonra adaleti anlatır. Bu hadis derlemesidir, Kur’an bölümü değildir. Iranica’nın Sünni incelemesi bilimsel bağlam sunar; burada yeni bir hadis derecelendirmesi yapılmaz.
On İki İmam anlatıları, topluluğun gaip imama adı bilinen dört vekil aracılığıyla ulaştığı yaklaşık yetmiş yılı anlatır. Tarihçiler bu ağın nasıl işlediğini inceler.
Maimonides, Mişne Tora, Krallar ve Savaşlar 12:1 ve 12:5’te olağan dünya düzeninin sürdüğünü söyler; kıtlık ve savaşın olmadığı bir çağı anlatır. Bu sonraki Yahudi dinî hukukudur; İbrani Kutsal Kitabı’ndan bir ayet veya tüm Yahudilerin görüşü değildir.
Bhagavata Purana 12.2.18–20 Vaişnava bir Kalki anlatısı verir. Doğum yeri ve imgeler bu kutsal metne aittir; Hindu geleneklerinde kanonlar ve yorumlar değişir. Kalki, Mehdi ile özdeşleştirilmez.
DN 26 §25 Metteyya’yı Dhamma’yı öğreten gelecekteki bir Buda olarak adlandırır. Maitreya İmam Mehdi değildir. Pali metnini çevirisiyle birlikte oku; bu söylev farklı Budist gelenekler içindeki tek bir kaynaktır.
Ortak olan, farklı olan, kaynağın gerçekte söylediği
İslam, Hristiyanlık, Yahudilik, Hinduizm ve Budizm sıkça birlikte sunulan beş büyük dünya dinidir; bu eksiksiz bir liste veya önem sıralaması değildir. İslam, On İki İmam Şiiliği ve Sünni bakışları ayrı tutularak sunulur. Zerdüştlük ek ve ayrı tarihsel bağlamdır; seküler bakış bir din değildir. Benzer temalar aynı kişi ya da olay demek değildir.
On İki İmam Şiiliği
Tarihsel araştırma
Ortak olan
Zulmün son sözü söylemeyeceği umudu.
Farklı olan
Doğmuş, gaybette olan ve dönüşü beklenen belirli bir imam.
Bu kaynağın gerçekte söylediği
İmamiyye Şiiliğinde gaybet ve dönüş üzerine başvuru özeti.
Yeryüzünü adaletle dolduracak, Peygamber ailesinden bir Mehdi.
Farklı olan
Birçok Sünni gelenek, doğmuş on ikinci imamın dönüşünü değil, gelecekte bir ortaya çıkışı bekler. Âlimler tek tek rivayetler ve bunların önemi konusunda ayrılır; tek bir ortak Sünni öğreti yoktur.
Bu kaynağın gerçekte söylediği
Sünen-i Ebû Dâvûd, Kitâbü’l-Mehdî, 4282–4284 numaralı rivayetlerde Peygamber ailesinden bir kişiyi ve zulümden sonra adaleti anlatır. Bu hadis derlemesidir, Kur’an bölümü değildir. Iranica’nın Sünni incelemesi bilimsel bağlam sunar; burada yeni bir hadis derecelendirmesi yapılmaz.
Buradaki örnek, Mehdi değil, İsa Mesih’in dönüşü ve yargı üzerine Katolik öğretidir. Hristiyan mezhepleri binyıl, kronoloji ve yorum konusunda farklılaşır.
Bu kaynağın gerçekte söylediği
Katolik Kilisesi Katekizmi §§668–677, özellikle §671, Mesih’in görkemle gelişini anlatır. Kutsal Kitap’a atıf yapan sonraki Katolik öğretidir; kendisi bir Kutsal Kitap bölümü veya tüm Hristiyanlar adına bir açıklama değildir.
Maimonides’in hukuk anlatısı Davut soyundan insan bir kral bekler. Yahudi akımları kişisel Mesih veya Mesih çağı konusunda farklı düşünür; bu örnek herkesin inanç ilkesi değildir.
Bu kaynağın gerçekte söylediği
İşaya 11:1–9, özellikle 11:4, adil yargı üzerine Kutsal Kitap metnidir. Mişne Tora, Krallar ve Savaşlar 11:1 ve 12:1, 12:5, Maimonides’in sonraki dinî hukukudur: Davut soyundan kral, süren doğal düzen, kıtlık ve savaşın yokluğu.
Bu belirli metinde yenilenme ve dharmanın yeniden kurulması umudu.
Farklı olan
Kalki, İmam Mehdi değil, Vişnu’nun bir avatarası olarak sunulur. Hindu gelenekleri farklı kanonlara, tanrılara ve yorumlara sahiptir; tek bir Purana bütün Hinduları temsil edemez.
Bu kaynağın gerçekte söylediği
Bhagavata Purana 12.2.18–20, Kalki’nin Şambhala’da Vişnuyaşa’nın evinde doğuşunu adlandırır; Devadatta adlı atı ve bir kılıcı anlatır. Bu Vaişnava kutsal anlatısıdır, modern tarihsel öngörü veya şiddet çağrısı değildir. Bağlantılı baskı Sanskritçe ve belirli bir geleneğin çevirisini içerir. 19–20. ayetler yağmacı yöneticilerin öldürülmesini de betimler; anlatıdaki şiddet imgeleri ortak barış öngörüsü veya birine zarar verme izni sayılmamalıdır.
Bu söylevde ahlaki yaşam ve öğretinin yenilenmesi imkânı.
Farklı olan
Metteyya (Sanskritçe: Maitreya) bu metinde gelecekteki bir Buda’dır; yaratıcı tanrı, İmam Mehdi veya Kalki değildir. Budist gelenekler kanonları ve Maitreya anlayışları bakımından çeşitlidir.
Bu kaynağın gerçekte söylediği
Digha Nikaya 26, Cakkavatti-Sihanada Sutta, SuttaCentral §25’te, insan ömrü seksen bin yıla ulaştığında Metteyya adlı bir Buda’nın ortaya çıkıp Dhamma’yı öğreteceğini söyler. Bu kanonik bir Pali söylevidir; tarih tahmini veya tüm Budistlerin ortak inanç ilkesi değildir.
İyiliğin kötülüğü yendiği gelecekteki bir yenilenme.
Farklı olan
Saoşyant ve dünyanın yenilenmesi ayrı bir Zerdüşt kozmolojisine aittir. Bu ek tarihsel karşılaştırma yukarıdaki beş dinden biri değildir; Saoşyant İmam Mehdi değildir.
Bu kaynağın gerçekte söylediği
Iranica’nın “Saošyant” ve “Eschatology i. In Zoroastrianism” yazıları Avesta ve sonraki geleneklerin modern bilimsel incelemeleridir, kutsal metin pasajları değildir. Değişmez tek bir formül yerine gelişmeleri ayırt ederler.
Her kart sadeleştirir; her gelenekte pek çok görüş vardır.
Yarın adalet umuyorsak, bugün neyi seçiyoruz?
Bir düşünce daveti, bir inanç ilkesi değil. İnanan ya da inanmayan birçok kişi, umudun küçük seçimlerde gerçekleştiğini görür.
01
Onur
Her insana hayatı değerli biri olarak davran; aynı fikirde olmadıklarına da.
02
Önce savunmasızlar
Adaleti en zayıfa nasıl davranıldığıyla ölç: yoksul, yabancı, hasta, çocuk.
03
Dürüstlük
Daha güçlü bir iddia daha heyecanlı olsa bile kaynağın ne dediğini doğru aktar.
04
Zulme şiddetsiz direnmek
Konuş, örgütlen, yardım et, belgele — adalet adına asla masuma zarar verme.
05
İnsandışılaştırmayı reddetmek
Hiçbir insan grubu bir tehdit, bir leke ya da insandan aşağı değildir. Birini dışlayan umut, herkes için adalet değildir.
Sessiz bir an
Yakınındaki hangi haksızlığı bu hafta biraz daha adil kılabilirsin?
Bu not hiçbir yere kaydedilmez veya gönderilmez. Ayrıldığında ya da sildiğinde kaybolur.
Sorular
Bunu okumak için inanmam gerekir mi?
Hayır, hiç gerekmez. Neye inanırsan ya da inanmazsan, kim olursan ol, burada olduğun gibi hoş karşılanırsın. Bu sayfa merak ve düşünmeye davettir; senden hiçbir şey istemez.
Bütün gelenekler aynı kişiyi mi anlatıyor?
Hayır. Mehdi, Yahudi Mesih umutları, Mesih’in dönüşü, Vaişnava Kalki anlatısı, Budist Metteyya/Maitreya ve Zerdüşt Saoşyant ayrı metinlere ve tarihlere sahiptir. Aynı kişi ya da olay değildirler. Ortak ahlaki sorular bir karşılaştırmadır, tek bir kehanetin kanıtı değil.
On İki İmam Şiileri Mehdi’yi gaybette olduğuna inanılan on ikinci imam Muhammed b. Hasan olarak görür. Birçok Sünni Müslüman, Peygamber ailesinden bir Mehdi’nin gelecekte ortaya çıkmasını bekler. Her iki toplulukta da görüşler ve vurgular değişir.
Bağlantılı kaynağı aç; birincil metin mi, dini bir eser mi, tarihsel araştırma mı olduğuna bak ve tam ifadelerin orada geçip geçmediğini kontrol et. Metnin söylediğini sonraki yorumlardan ayır; kaynaksız alıntılara dikkat et.
Kalki bütün Hinduların inancını mı temsil eder?
Hayır. Bu sayfa Vaişnava Bhagavata Purana 12.2.18–20’yi kaynağı belirtilmiş tek bir örnek olarak kullanır. Hinduizm çok sayıda kanon, okul ve uygulama içerir; bir Purana bütün Hindulara genellenemez.
Hayır. DN 26 §25, Sanskritçede Maitreya denilen Metteyya’yı gelecekteki bir Buda olarak anlatır. Mehdi ayrı İslam geleneklerine aittir. Söylev de hadisler de onların aynı varlık olduğunu ortaya koymaz.
Hayır. İşaya Kutsal Kitap metnidir; Bhagavata Purana Vaişnava kutsal metnidir; DN 26 kanonik Pali söylevidir. Ebû Dâvûd hadis toplar. Maimonides sonraki dinî hukuk yazar; Katolik Katekizmi sonraki öğretiyi sunar; Iranica modern araştırmadır. İnsan hakları bildirgesi dinî değil, sivil metindir.
Kaynaklar
Her bağlantı metin, bölüm, ayet veya başvuru yazısını belirtir. Etiketler kutsal metin, hadis ve diğer birincil metinleri, sonraki öğretiyi, modern araştırmayı ve sivil metinleri ayırır. Sanskritçe baskıda, Pali SuttaCentral’da, İbranice Sefaria’da ve Arapça hadis derlemesinde özgün dil görülebilir; dış çeviriler yedi dilin tamamında bulunmaz.
Sayfanın tamamı yedi dilde sunulmuştur; ancak anadili konuşurları veya her geleneğin uzmanları tarafından incelenmemiştir. Özetler kaynağı belirtilen örneklerdir, eksiksiz açıklamalar ya da öngörüler değildir. Bağlantılı çeviriler editörlerinin tercihlerini yansıtır.
